Chủ Nhật, 3 tháng 3, 2024

HÒN NGỌC VIỄN ĐÔNG

 Ngủ khách sạn Continental, khách sạn Majestic, ăn thịt bò beefsteak, uống rượu chát vùng Bordeaux, thưởng thức xì gà La Habana, săn bò rừng, lấy da cọp, hút thuốc phiện và chơi gái thì, với thủy thủ tàu viễn dương và đám thực dân đến từ Viễn Tây, Sài Gòn được ngợi ca là hòn ngọc Viễn Đông đâu có gì lạ.

_________
Gần đây, một vài ý kiến, vẫn còn mơ cho TP. Hồ Chí Minh tương lai sẽ là một hòn ngọc Viễn Đông mới. Tôi hơi bị bất ngờ, tò mò, lục mớ sách cũ, lại gặp nhiều điều thú vị, xin kể ra đây.
Sài Gòn đã được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đổi tên thành TP. Hồ Chí Minh từ ngày 2/7/1976, cách đây đã hơn 30 năm, còn hòn ngọc Viễn Đông, phụ danh của Sài Gòn cũ đã mất dạng từ 1939, khi nước Pháp sa vào Thế chiến thứ II và không còn thì giờ nhắc đến nữa.
Vì vậy thử tìm xem cái “hòn ngọc Viễn Đông”, một thời từng là phụ danh của Sài Gòn cũ, thực chất là gì.
Nguyên địa danh Sài Gòn, theo cụ Vương Hồng Sển thì đã là một mớ bòng bong (Tuyển tập Vương Hồng Sển – Sài Gòn năm xưa – NXB Văn học – 2001 – Nguyễn Q. Thắng sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu). Xuất xứ của địa danh Sài Gòn cho đến nay vẫn là một bí ẩn chưa được giải mã một cách rành mạch. Ngay bây giờ, viết: Sài gòn, Sàigòn, Sài Gòn, hay SàiGòn, cách nào cho đúng thì các nhà ngôn ngữ cũng chưa có lời chỉ bảo. Nhưng dù sao cũng khẳng định được Sài Gòn là một địa danh gốc Việt, quá trình hình thành, lịch sử thành văn ghi chép khá rõ:
🔸️ 1698: Chúa Nguyễn sai Nguyễn Hữu Cảnh kinh lý miền Nam… cho lập Phủ Gia Định và hai huyện Phước Long và Tân Bình. Vùng Nam bộ được sáp nhập vào cương vực Việt Nam.
🔸️ 1790: Nguyễn Ánh cho xây thành Bát Quái (thành Quy), làm trụ sở cho chính quyền mới. Gia Định thành đổi thành Gia Định kinh.
🔸️ 1835: Vua Minh Mạng cho phá thành Quy, xây thành Phụng.
🔸️ 1859: Ngay sau khi chiếm được thành Gia Định, người Pháp gấp rút quy hoạch Sài Gòn thành một đô thị lớn phục vụ cho mục đích khai thác thuộc địa… Rất nhanh chóng, các công trình quan trọng của thành phố như Dinh Thống đốc, Phủ Toàn quyền… được thực hiện. Sau hai năm xây dựng, bộ mặt Sài Gòn hoàn toàn thay đổi.
🔸️ 1861: Địa phận Sài Gòn được giới hạn một bên là rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé với một bên là sông Sài Gòn cùng con đường nối liền chùa Cây Mai, với những phòng tuyến cũ của đồn Kỳ Hòa.
🔸️ 1862: Pháp chiếm ba tỉnh miền Đông: Gia Định, Định Tường, Biên Hòa.
🔸️ 1867: Chiếm nốt ba tỉnh miền Tây: Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên.
Cướp xong ba tỉnh miền Tây, thực dân Pháp đơn phương tuyên bố sáu tỉnh Nam kỳ là lãnh địa của Pháp, cho Nam kỳ hưởng quy chế thuộc địa với chính quyền thực dân đứng đầu là một thống đốc người Pháp.
🔸️ 1874: Ngày 15/3, Tổng thống Pháp, Jules Grévy ký sắc lệnh thành lập thành phố Sài Gòn.
Trong suốt thời kỳ Pháp thuộc, Sài Gòn trở thành trung tâm quan trọng không chỉ hành chính mà còn kinh tế, văn hóa, giáo dục của cả Liên bang Đông Dương, được mệnh danh là “hòn ngọc Viễn Đông” hay “Paris phương Đông”. (Theo Wikipédia)
Như vậy là thực dân Pháp, ngay sau khi ngang ngược dùng vũ lực chiếm đất Sài Gòn (trước Hòa ước Giáp Thân 25 năm) đã vội vã xây dựng ngay ở đây một thành phố thuộc địa, làm bàn đạp tiếp tục xâm lược nước ta.
Cũng theo cụ Vương, sở dĩ người Pháp chọn tên Sài Gòn cho dễ đọc vì Bến Nghé, người Pháp phát âm thành Pingeh, đọc khó hơn. Từ khi xuất hiện mấy ông mũi lõ mắt xanh, mọi việc cứ lộn tùng phèo lên hết cả.
Sài Gòn là một thành phố Pháp mang tên Việt, thực chất là một bàn đạp để thực dân Pháp đứng chân, tiếp tục tiến hành âm mưu cướp nước. Mười năm sau, âm mưu của Pháp hoàn thành, nhà Nguyễn buộc phải ký với quân xâm lược Hòa ước Giáp Thân (1884, còn gọi là Hòa ước Patenôtre), chính thức đầu hàng, cam tâm chấp nhận thân phận một xứ sở thuộc địa, một dân tộc nô lệ.
Cái thời được coi là “hòn ngọc” ấy, Sài Gòn rất nhỏ. (Năm 1885, kiểm tra dân số Pháp kiều tại Sài Gòn, đếm được vẻn vẹn năm trăm bảy mươi bảy trự (577) trong số đó tám mươi thuộc phái đẹp (Tuyển tập VHS – SGNX – trang 64). Địa giới như đã trình bày, từ rạch Thị Nghè đến sông Sài Gòn, một chốn ăn chơi khét tiếng.
Những dòng sau đây cũng trích từ “Sài Gòn năm xưa” của cụ Vương:
“Đầu thế kỷ XX, ra khỏi Sài Gòn hai mươi cây số ngàn (20km) đã là xa xôi lắm. Tha hồ săn bắn; heo rừng, nai, cà tong… Xa vô chút nữa thì trâu rừng, con min, cọp, voi không thiếu gì. Hoàng tử Henri D’Orléans, dòng dõi vua Henri IV, Thái tử xứ Đan Mạch Waldemar và công tước Duc de Montpensier đua nhau thường năm dứt mùa mưa, lối tháng mười ta là có mặt tại Sài Gòn, lấy sự săn bắn thú dữ làm món tiêu khiển phong lưu. Công tước Duc de Montpensier xài tiền như nước, mua nhà hàng Continental tặng cô nhân tình là Bá tước Comtesse de B…”.
“…Hãng tàu chạy sông “Messageries Fluviales” sáng lập năm 1883-1884. Sau đổi là “Compagnie Saigonnaise de navigation”, đầu tiên do Jules Rueff làm chủ sáng tạo. Rueff quen thân với vua Hoàng Lân (Norodom). Rueff bán đồng hồ reo, đồng hồ chuông, đồng hồ bỏ túi cho Norodom mà dư sức làm giàu. Rueff mướn bọn thuyền chủ (trong Nam gọi là Cò Tàu), tuy người quốc tịch Lang Sa nhưng trả lương chỉ có bốn chục đồng bạc mỗi tháng, tính mỗi tuần mười đồng. Thế mà bọn này làm giàu ngang xương, đủ tiền nuôi em út, còn nuôi thêm ngựa đua, vì tàu chạy đường Sài Gòn qua Bangkok, chuyến đi thì chở lậu súng lục, chuyến về chở lậu thuốc phiện, không giàu sao được… (VHS – sđd – trang 170, 171).
Sau chuyến hải hành kéo dài cả tháng, từ hải cảng Marseille, qua Địa Trung Hải, xuyên kênh đào Suez, vượt Ấn Độ Dương sóng to gió lớn, lách qua eo biển Malacca vào vịnh Ghềnh Rái, không khó để suy ra tâm trạng mệt nhọc, buồn chán của khách lữ hành, cả tháng ròng chỉ thấy trời và nước. Cung cuối chặng đường, khi trạng thái rã rời đã lên đến đỉnh điểm, chuyến hải trình theo sông Lòng Tàu, xuyên qua rừng đước Cần Giờ, một thứ rừng ngập mặn nhiệt đới mà nhiều người châu Âu chưa gặp bao giờ, cảm giác xa lạ tưởng như càng đi càng xa thế giới văn minh phương Tây quen thuộc. Trong tâm trạng cùng cực của cô đơn ấy, bỗng một chiều bừng sáng một thành phố phương Tây khi tàu cập cảng Sài Gòn.
Ngủ khách sạn Continental, khách sạn Majestic, ăn thịt bò beefsteak, uống rượu chát vùng Bordeaux, thưởng thức xì gà La Habana, săn bò rừng, lấy da cọp, hút thuốc phiện và chơi gái thì, với thủy thủ tàu viễn dương và đám thực dân đến từ Viễn Tây, Sài Gòn được ngợi ca là hòn ngọc Viễn Đông đâu có gì lạ.
Nó hoàn toàn không là “hòn ngọc” với thợ thuyền xưởng đóng tàu Ba Son, cu li bốc vác cảng Sài Gòn, phu xe kéo và đông đảo người dân bản xứ mang trên mình bản án kiếp nô lệ, kẻ mất nước.
Để phục vụ cho hòn ngọc ấy, cả một xã hội Sài Gòn thuộc địa mà nhiều địa danh còn được giữ đến tận bây giờ: Xóm Củi, Xóm Than, Xóm Dầu, Xóm Bàu Sen (gần đồn Cây Mai), Xóm Giá (làm giá đậu xanh gần cầu Cây Gõ), xóm Lò Bún (gần giếng Hộ Tùng), Xóm Ụ Ghe, Xóm Rẫy Cái, Xóm Cây Cui… (VHS – SGNX – trang 84, 85).
Để hòn ngọc Viễn Đông hoạt động bình thường, đám tay sai bản xứ: Tôn Thọ Tường, Cai tổng Du, Lãnh binh Huỳnh Công Tấn, tri phủ Trần Bá Lộc, tri huyện Đỗ Hữu Phương, thông ngôn Joanès Liễu, Paul Lương và Loan… bán nước cầu vinh.
Cũng sách đã dẫn, cụ Vương đã chép về Tôn Thọ Tường:
“… xuất thân “đội” rồi thăng tri huyện, tri phủ, rồi lại về hưu “hàm Tổng đốc”… Ông người khô ráo, dong dảy, môi mỏng, cặp mắt có sát khí. Ông bắt được địch thủ, nhất quyết không cầm tù và chỉ chặt đầu y quân lịnh: chém người như chém chuối, chém không chừa con đỏ. Các ông già bà cả, nay nghe nhắc tên ông, đều thảy lắc đầu… Để đối phó với các địch binh không chịu ra quy thuận và thường ẩn mình nơi thâm sơn cùng cốc, có một cách tuyệt đối: Sai bắt cha mẹ vợ con của người ấy, đóng gông cầm tù. Một mặt bố cáo trong ngoài kỳ hạn bao nhiêu ngày, phải ra nạp mạng. Bằng không thì:
– Cha, mẹ, vợ bêu đầu làm lịnh.
– Trẻ con thì bỏ vào lòng cối giã gạo, sai lính dùng chày lớn quết như quết nem. (Sách đã dẫn – trang 144).
Trong bài viết của một kiến trúc sư tên tuổi khi nói về một dự án đầu tư tại TP. Hồ Chí Minh có đoạn nói rằng: “Chủ tịch HĐQT Công ty Métropolitan xin chuyển địa điểm công trình từ 63 Nguyễn Du sang đường Đồng Khởi và giải thích: “Đồng khởi với chữ Catinat trong ngoặc”. Và bình: “Catinat – Sài Gòn là một thương hiệu quá có giá trị” mà không biết rằng Catinat là tên một Thống chế Pháp, Nicolas de Catinat, sinh năm 1637, mất năm 1712, phục vụ dưới thời vua Louis XIV. Giữa thế kỷ XIX, Pháp lấy tên Catinat đặt cho một chiếc tàu chiến tham gia trận đánh chiếm Sài Gòn năm 1859. (Theo Hà My – Đường Catinat và nếp sống Sài Gòn xưa)… Con đường phải mang tên kẻ xâm lược là một vết nhục lịch sử đối với dân tộc, với đất nước.
Theo Hà My, bài đã dẫn:
“… Vào thời kỳ này, đường Catinat là bộ mặt sinh hoạt của cả Sài Gòn, thành phố thuộc địa ở vùng Viễn Đông với sự hiện diện của khoảng 3.000 người Pháp, 3/4 trong số này là sĩ quan và viên chức. Lính Pháp ở trong các bungalow (nhà gỗ có hiên rộng) nằm khuất trong các vườn cây xanh. Để tiết kiệm chi phí và tìm sự đông vui hai, ba anh chung nhau tiền mướn một chỗ ở, có sự giúp việc của một anh bồi (boy) bản xứ, đi chợ, giặt giũ, nấu ăn…”.
Vậy thì hòn ngọc Viễn Đông với những dấu ấn thuộc địa chẳng có gì đáng tự hào sao lại là mơ ước của một Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh ngày hôm nay năng động, từng tạo nên những giá trị tiền đề cho công cuộc đổi mới đất nước?

Chi phí y tế ở Việt Nam quá rẻ.

 𝐓𝐮̛̀ 𝐯𝐮̣ 𝐜𝐚 𝐬𝐢̃ Đ𝐚̀𝐦 𝐕𝐢̃𝐧𝐡 𝐇𝐮̛𝐧𝐠 đ𝐢 𝐛𝐢𝐞̂̉𝐮 𝐝𝐢𝐞̂̃𝐧 𝐨̛̉ 𝐌𝐲̃ 𝐛𝐢̣ 𝐧𝐠𝐚̃ 𝐫𝐚́𝐜𝐡 𝐝𝐚 𝐛𝐚̀𝐧 𝐜𝐡𝐚̂𝐧, 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 𝐯𝐚̀𝐨 𝐛𝐞̣̂𝐧𝐡 𝐯𝐢𝐞̣̂𝐧 𝐤𝐡𝐚̂𝐮 𝐯𝐞̂́𝐭 𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐯𝐚̀ 𝐧𝐚̆̀𝐦 đ𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐫𝐢̣ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐭𝐮𝐚̂̀𝐧, 𝐭𝐨̂̉𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐢 𝐩𝐡𝐢́ đ𝐮̛𝐨̛̣𝐜 𝐜𝐡𝐨 𝐥𝐚̀ 𝐠𝐚̂̀𝐧 𝟐𝟎 𝐭𝐢̉ đ𝐨̂̀𝐧𝐠, 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐛𝐢𝐞̂́𝐭 𝐦𝐨̣𝐢 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐧𝐠𝐡𝐢̃ 𝐠𝐢̀ 𝐯𝐞̂̀ 𝐲 𝐭𝐞̂́ 𝐕𝐢𝐞̣̂𝐭 𝐍𝐚𝐦?

Một tháng trước Tết Nguyên Đán, ngày nào tôi cũng làm việc quá tải, công suất khám có ngày lên tới 150 lượt. Rất nhiều trong số đó là những Việt kiều từ Mỹ và châu Âu, họ về quê ăn Tết, tranh thủ đi khám bệnh và kiểm tra sức khoẻ.
Chi phí y tế ở Việt Nam quá rẻ.
Việt kiều chỉ mất đúng một buổi sáng, họ sẽ được làm xét nghiệm máu và nước tiểu, siêu âm từ đầu tới chân, chụp Xquang, CT và MRI đủ cả theo yêu cầu, kết quả chính xác, thời gian khám quá nhanh đến mức không tưởng.
Mỹ phải chờ đợi và chờ đợi.
Hình ảnh tôi đăng trong bài viết này, đó là bên trong một phòng cấp cứu ở Mỹ, phía ngoài hành lang tràn ngập những người vô gia cư hoặc người nghiện ma tuý nằm không có rèm.
Nếu tìm trên google sẽ không thấy cảnh tương tự.
Vào google tìm kiếm, sẽ thấy tất cả bệnh viện ở Mỹ đều sạch sẽ ngăn nắp, buồng cấp cứu vắng vẻ chỉ có một nhóm nhân viên y tế đang tận tuỵ và nghiêm túc chăm sóc cho bệnh nhân.
Google là cỗ máy tuyên truyền tuyệt vời.
Ở Mỹ nếu bạn ngã chảy máu đầu hay bị gãy xương, nếu tự vào khoa cấp cứu bạn phải nằm đó chờ 8 tiếng, sau 8 tiếng bạn mới được gặp bác sĩ để phân loại và khám sơ bộ.
Nhiều người sẽ hỏi, tại sao lại là chu kì 8 tiếng mới được bác sĩ đến xem xét vết gãy, thì bức ảnh tôi đăng trong bài viết là một phần lí do.
① Phòng cấp cứu có rất nhiều bệnh nhân: Lưu ý là, để có bác sĩ đến ngó vết thương sau 8 giờ, thì bạn cứ phải nằm xuống. Vậy ngồi có được không? Câu trả lời là ở xứ dân chủ nhất thế giới, nơi đó cực kì nhân văn, bạn có quyền được ngồi trong phòng cấp cứu, thậm chí bạn đứng cũng được. Nhưng nếu bạn ngồi, thì phải chấp nhận tốc độ quay vòng bác sĩ rất thấp, có khi 10 tiếng hoặc 12 tiếng mới được gặp bác sĩ, nên bạn cứ nằm xuống 8 tiếng chờ đợi dù có buồn chán khó chịu đến mấy.
② Những người nằm xuống là ai: Là ít nhất 20% người vô gia cư, nghiện ma tuý, leng keng hay rối loạn tâm thần. Ngay từ năm 1986, luật liên bang Hoa Kỳ đã quy định rằng các phòng cấp cứu không được từ chối bất cứ ai, kể cả những người nhập cư bất hợp pháp, khách du lịch không thể thanh toán hoá đơn y tế, cho đến những thành phần cặn bã trong xã hội. Điều này rất nhân văn! Nhưng theo thời gian, thì phòng cấp cứu như cái chợ, rất đông, bất cứ ai có vấn đề sức khoẻ họ có quyền đến và chỉ cần nằm xuống là sẽ được chấp nhận.
③ Tại sao phải đợi 8 tiếng trong khi bệnh nhân khác được khám trước: Là vì ở Mỹ có quy định, bệnh nhân đến phòng cấp cứu bằng xe cứu thương dù triệu chứng rất nhẹ cũng sẽ được ưu tiên khám trước, nếu tự đến bệnh viện thì bạn có nằm bẹp dí cũng phải đợi bác sĩ sau 8 tiếng.
Ở Mỹ, xe cứu thương là dịch vụ tư nhân, hái ra tiền. Bốn hôm trước, một anh người gốc Việt định cư bên California, anh đi đường không may bị ngã. Xe cứu thương ập đến đưa anh vào khoa cấp cứu. Sau 3 tiếng chụp chiếu và xét nghiệm không tổn thương gì bác sĩ cho về. Hoá đơn thanh toán 3600 đô la, bảo hiểm chi trả 1600, anh phải nộp viện phí 2000. Chị vợ xót tiền, chửi vung xích chó trên Facebook, chị chửi cha mẹ đứa nào quá rảnh rỗi, tự ý gọi xe cấp cứu đưa chồng chị tới bệnh viện.
Để dễ hình dung tôi xin tính sơ sơ thế này!
Những trường hợp tai nạn như anh chồng Cali hoặc Mr Đàm, hay đại loại thế, hoá đơn xe cứu thương 1500 đô la, chụp CT thường quy sọ vì chảy máu đầu 3500 đô la, tiền nằm viện chờ bó bột hai ngày 10.000 đô la, tổng cộng chi phí rẻ nhất 15.000 đô la.
Nhưng ở Mỹ chi phí thực tế vượt xa con số ấy.
Khi vào viện, bệnh nhân sẽ phải thăm khám đủ các kiểu với mức giá phổ biến là, gặp bác sĩ thông thường để xem vết thương rồi phân loại khoảng 30 đô la, gặp bác sĩ mỗi chuyên khoa 60 đô la, chụp Xquang mức rẻ nhất 30 đô la, siêu âm mức rẻ nhất tới đắt nhất 35 - 1700 đô la, chụp CT mức rẻ nhất 3500 đô la. Các xét nghiệm như công thức máu, máu chảy máu đông, nhóm máu, chức năng gan, chức năng thận, mỡ máu, đường huyết... mỗi hạng mục như thế từ 30 - 90 đô la. Nếu cần làm thêm xét nghiệm đặc biệt, thì tuỳ loại, khoảng 1000 đến 3000 đô la mỗi hạng mục.
Trong lúc chờ đợi, bác sĩ cho uống tí thuốc lằng nhằng, có thể chỉ là thuốc bổ vô thưởng vô phạt, thuốc giảm đau, thuốc chống phù nề đại loại thế, dao động từ 2 - 50 đô la mỗi lần.
Mr Đàm tuổi ta là 53, đúng tuổi hạn, cái tuổi này có sự chuyển giao rối loạn lục phủ ngũ tạng ở mức độ nhất định, cùng với thể tạng của anh, tôi đoán Mr Đàm rất khó tránh choleterol tăng, triglycerid tăng, glucose máu tăng, GOT và GPT tăng, công thức máu cũng lại có tí bạch cầu tăng, nước tiểu lại có tí protein nữa. Thế là bác sĩ Mỹ sẽ cho xét nghiệm chuyên sâu. Chưa kể vết thương dù là phần mềm, nhưng lại liên quan tí khớp như cổ chân chẳng hạn, tí mạch máu, tí thần kinh, thế là phải siêu âm Doppler màu, phải siêu âm khớp, phải làm điện thần kinh cơ, phải chụp CT và MRI đặc biệt.
Con số 20 tỉ chi phí là hoàn toàn có thể.
Đọc trên truyền thông, sẽ thấy không ít những trường hợp người Đông Á hoặc Đông Nam Á ở Mỹ, họ chỉ rách da bong gân như Mr Đàm, nhưng chi phí y tế lên tới hàng triệu đô la, có bảo hiểm thì vẫn phải chi phí phần trăm tiền túi vài tỉ quy ra VNĐ là bình thường.
Nếu vào bệnh viện VN sẽ khác, không cần chờ đợi 8 tiếng, nếu bác sĩ chậm 15p không đến khám là sẽ bị người nhà cùng bệnh nhân lùa cho cởi áo blouse chạy khắp viện như bầy vịt. Thật ra, bác sĩ khám là biết có tổn thương xương khớp và mạch máu thần kinh hay không, nên cùng lắm cho bệnh nhân chụp Xquang để không bị đánh, chụp xong chuyển sang phòng tiểu phẫu tiêm thuốc tê và khâu 15 phút xong. Sau đó tiêm mũi uốn ván. Kê cho cái đơn thuốc uống, gồm kháng sinh, tí giảm đau và chống phù nề, dặn vài câu rồi cho về. Tổng chi phí chắc khoảng 500-700k gì đấy, nếu khâu thẩm mĩ thì khoảng ba củ rưỡi là ô kê, đắt là cái tiền chỉ khâu thôi, nhưng đàn ông và tuổi Mr Đàm cần gì khâu chỉ thẩm mĩ.
Việc xét nghiệm siêu âm chụp chiếu là không cần thiết, vì nó chẳng thay đổi phác đồ điều trị, hơn nữa đó là bệnh nền, chắc chắn người bệnh đã biết qua các lần khám sức khoẻ. Chưa kể, những xét nghiệm chụp chiếu ấy ở VN rất là rẻ, tôi kê cho hết đủ các hạng mục xét nghiệm, giá dịch vụ ở mức trung bình tại một trung tâm xét nghiệm tư nhân ở VN là 610k, giá bảo hiểm còn thấp hơn nữa.
💉 𝐂𝐡𝐢 𝐩𝐡𝐢́ 𝐜𝐡𝐚̆𝐦 𝐬𝐨́𝐜 𝐲 𝐭𝐞̂́ 𝐨̛̉ 𝐌𝐲̃ 𝐜𝐡𝐢𝐞̂́𝐦 𝟐𝟎% 𝐆𝐃𝐏.
Nếu coi ngành y tế Mỹ là một nền kinh tế, thì nền kinh tế này đứng thứ 5 thế giới, sánh ngang với Đức. À quên, phải nói là sánh ngang với Nga, bởi sau 2 năm cuộc chiến Nga-Ukraine với gần 1800 lệnh cấm vận tuyệt đối, kinh tế Nga đã tăng trưởng ngoạn mục vượt qua Đức.
Thời trẻ, tôi xem tivi và thấy người Mỹ thường nói đến phá sản, đây cũng là vấn đề khiến tôi suy nghĩ trong nhiều năm. Sau này, khi có dịp đi nước ngoài, tôi phát hiện ra rằng điều ti vi nói không sai.
Trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang 2009, Obama đã chỉ ra rằng, cứ 30 giây lại có một người Mỹ phá sản vì khám chữa bệnh, mỗi năm có hơn 1 triệu người phá sản do chi phí y tế quá cao.
Sẽ có nhiều người đọc bài viết này rồi phản đối tôi, họ sẽ nói đang sống ở Mỹ được 5 năm, hay bố mẹ anh chị em ruột bạn bè của họ đang có thẻ xanh ở Mỹ, nên họ sẽ hiểu rất rõ vấn đề.
Nếu hiểu thì bạn hãy phản biện lại Obama!
Tôi chỉ nói rằng, ông cha cụ kị ngàn đời nhà các bạn sống ở Việt Nam, bản thân các bạn cũng sinh ra lớn lên và sống ở Việt Nam trong nhiều năm, vậy bạn hiểu được bao nhiêu về hệ thống y tế, chăm sóc y tế và bảo hiểm y tế ở Việt Nam? Ngay cả người làm bác sĩ mà không quan tâm thì cũng chẳng hiểu gì. Theo nguyên tắc tương tự, bạn cũng suy ra với những người đang ở Mỹ, thậm chí là chính bạn sống ở Mỹ.
Xã hội Mỹ có hai căn bệnh ung thư lớn đang bùng phát, một là chăm sóc y tế, hai là phố Wall. Chăm sóc y tế ở Mỹ là một loại ung thư đang chuyển giai đoạn di căn, nó quá tốn kém, nhưng lại không hiệu quả. Người Mỹ sớm phát hiện ra rằng, ở Mỹ các công ti bảo hiểm cùng với hệ thống y tế đã phối hợp với nhau, để cướp bóc tiền của người dân. Quan điểm kinh tế y tế Mỹ theo quy luật kinh tế thị trường là sai. Thực tế, chi phí y tế ở Mỹ không chịu sự chi phối của thị trường, mà do mức độ thao túng chính trị của các tổ hợp bảo hiểm và y tế.
Khi Obama lên nắm quyền, khẩu hiệu của ông là “thay đổi”, phải thay đổi quyết liệt từ phố Wall cho đến chăm sóc y tế. Thực tế Obama có thay đổi. Chính sách Obama ban hành đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tạp chí Y tế Công cộng cung cấp dữ liệu cho thấy, có 66,5% vụ phá sản liên quan đến khám chữa bệnh quá đắt đỏ, nhờ chính sách của Obama nên mỗi năm ở Mỹ chỉ còn 533.000 hộ gia đình phá sản vì ốm đau bệnh tật phải đi viện. Nhưng khi Trump làm Tổng thống Mỹ, ông thay đổi ngược lại mọi thứ, ngoại trừ việc Obama đã từng làm Tổng thống Mỹ thì được Trump giữ nguyên.
Và tình trạng phá sản trở lại như cũ.
Nếu một người Mỹ không thanh toán hoá đơn y tế, ok thôi, bệnh viện sẽ bán hoá đơn cho công ti đòi nợ. Người bệnh sẽ bị quấy rối hàng ngày. Tình huống này, các bạn chỉ cần xem phim truyền hình Mỹ, sẽ thấy rất rõ.
Khi một người liên tục nhận được những lời đe doạ, họ sẽ không chịu đựng nổi, nhưng cũng không có tiền để trả. Vậy họ sẽ làm gì? Họ nộp đơn ra toà xin phá sản. Toà sẽ xử chấp nhận phá sản dưới hai loại, hoặc là theo chương 7, hoặc là theo chương 13 của Luật Phá sản Mỹ. Sau khi phá sản, toàn bộ tài sản đứng tên bệnh nhân sẽ bị thanh lí, loại trừ duy nhất con chó cưng được dẫn theo làm bầu bạn ra nhập đội hình vô gia cư trên đường phố.
💉 𝐘 𝐭𝐞̂́ 𝐕𝐢𝐞̣̂𝐭 𝐍𝐚𝐦, 𝐱𝐞́𝐭 𝐯𝐞̂̀ 𝐡𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝐬𝐞̃ 𝐭𝐡𝐮𝐚 𝐱𝐚 𝐜𝐚́𝐜 𝐧𝐮̛𝐨̛́𝐜 𝐩𝐡𝐚́𝐭 𝐭𝐫𝐢𝐞̂̉𝐧 𝐝𝐨 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 đ𝐮̛𝐨̛̣𝐜 đ𝐚̂̀𝐮 𝐭𝐮̛ 𝐡𝐚̣ 𝐭𝐚̂̀𝐧𝐠 𝐜𝐨̛ 𝐬𝐨̛̉ 𝐯𝐚̣̂𝐭 𝐜𝐡𝐚̂́𝐭 𝐯𝐚̀ 𝐭𝐡𝐢𝐞̂́𝐭 𝐛𝐢̣ 𝐦𝐚́𝐲 𝐦𝐨́𝐜, 𝐛𝐚̉𝐨 𝐡𝐢𝐞̂̉𝐦 𝐲 𝐭𝐞̂́ đ𝐚𝐧𝐠 𝐧𝐡𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐛𝐚̂́𝐭 𝐜𝐚̣̂𝐩, 𝐤𝐢𝐧𝐡 𝐭𝐞̂́ 𝐲 𝐭𝐞̂́ 𝐜𝐡𝐮̛𝐚 𝐯𝐚̣̂𝐧 𝐡𝐚̀𝐧𝐡 đ𝐮́𝐧𝐠 𝐪𝐮𝐲 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐭, 𝐪𝐮𝐚̉𝐧 𝐥𝐢́ 𝐲 𝐭𝐞̂́ 𝐜𝐨̀𝐧 𝐧𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐯𝐚̂́𝐧 đ𝐞̂̀, 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐭 𝐩𝐡𝐚́𝐩 𝐜𝐨̀𝐧 𝐥𝐚̣𝐜 𝐡𝐚̣̂𝐮. 𝐌𝐨̣̂𝐭 𝐧𝐞̂̀𝐧 𝐲 𝐭𝐞̂́ “𝐠𝐚̣̆𝐩 𝐭𝐡𝐚̀𝐲 𝐠𝐚̣̆𝐩 𝐭𝐡𝐮𝐨̂́𝐜”, 𝐭𝐮̛́𝐜 𝐥𝐚̀ đ𝐞̂̉ 𝐯𝐮̛𝐨̛̣𝐭 𝐪𝐮𝐚 𝐤𝐡𝐨́ 𝐤𝐡𝐚̆𝐧, đ𝐨̀𝐢 𝐡𝐨̉𝐢 𝐭𝐢𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐚̂̀𝐧 𝐭𝐮̛̣ 𝐠𝐢𝐚́𝐜 𝐯𝐚̀ 𝐲́ 𝐭𝐡𝐮̛́𝐜 𝐭𝐫𝐚́𝐜𝐡 𝐧𝐡𝐢𝐞̣̂𝐦 𝐜𝐮̉𝐚 𝐭𝐮̛̀𝐧𝐠 𝐧𝐡𝐚̂𝐧 𝐯𝐢𝐞̂𝐧.
Tôi lấy ví dụ về mổ xẻ, Miền Bắc trước 1975 thì là bệnh viện tôi công tác, sau 1975 thì Việt Đức, Miền Nam có Chợ Rẫy, đó là những cơ sở đẳng cấp mổ ở mức không tưởng.
Có chị y tá người Việt sang Angola làm chuyên gia, lúc chị đi du lịch, thì nguyên thủ quốc gia Angola bị viêm ruột thừa phải mổ cấp cứu. Hôm ấy bị mất điện. Y tá ở bệnh viện trung ương Angola không sao lấy được ven truyền. Chính quyền phải đưa trực thăng đến khu du lịch đón chị y tá người Việt về thủ đô. Mọi người bật đèn pin để chị lấy ven, nhưng chị nói không cần, VN lấy ven không cần đèn. Trong đêm tối đen như mực, chị y tá đập đập 3 cái vào khuỷu tay, lăn lăn 3 cái, rồi sát trùng, rồi cắm kim xong luôn.
Năm 1972 Mỹ mang B52 ném bom rải thảm Hà Nội.
Viện tôi khi đó có 1 căn hầm bí mật dưới chân tượng Thánh, có nhiệm vụ mổ những ca đa chấn thương, tức là đại phẫu thuật. Bác sĩ mổ 24/24 tiếng, không có điện, mổ dưới ánh sáng của đèn bão. Điều kiện thuốc mê thiếu thốn, chủ yếu thuốc tê, y tá còn phải hát để bệnh nhân giảm đau. Quần áo mổ bác sĩ bê bết máu. Kháng sinh cũng thiếu. Thuốc kháng sinh khi ấy, là tự chế bằng phương pháp của Gs Đặng Văn Ngữ, tức là dùng nước luộc ngô non đổ vào những cái xô bằng tôn, rồi cấy men nấm peniclline vào, cho bệnh nhân uống hay dội lên vết thương.
Vậy mà tỉ lệ tử vong chỉ 1,33%.
Trong chiến tranh, phẫu thuật đại phẫu mà tỉ lệ tử vong chỉ 1,33%, đó là con số mà chưa có nền y học nào trên thế giới làm được.
Thời tôi còn là sinh viên cho đến những năm mới ra trường, đang mổ mất điện là bình thường, mất điện thì chúng tôi có đèn bão, đại phẫu thì được ưu tiên thêm đèn pin rọi vào trường mổ, đèn măng xông thì không được dùng vì nó tốn kém. Vậy mà vẫn ok, chúng tôi vẫn cứ mổ, giám đốc bệnh viện và các thầy giám sát rất chặt chẽ, sơ sẩy tí là treo dao ngay, mà phẫu thuật viên nói đến bị treo dao thì kinh hồn bạt vía nên ai cũng phải tập trung mổ cho cẩn thận. Tôi nhớ những thầy như Gs Phạm Văn Phúc, Gs Dương Đức Bính cực kì thị phạm và nghiêm khắc, chỉ cần chúng tôi rửa tay xong sớm một chút, hay mặc quần áo đứng cửa phòng mổ, đó là những điều tối kị trong chống nhiễm trùng, nên các thầy sẽ phạt rất nặng.
Y tế Việt Nam đã từng quá khó khăn.
Trong thời kì bao cấp, tất cả trang thiết bị vật tư tiêu hao và thuốc, đều vô cùng khan hiếm, nguồn tài trợ chủ yếu mỗi Liên Xô và CHDC Đức.
.
Bệnh viện tôi khi đó mỗi ngày mổ hàng trăm bệnh nhân, vậy nhưng, trưởng khoa Xquang chỉ được có 6 tờ phim, các bác sĩ khác được mỗi người 2 tờ. Chỉ tiêu phim Xquang trong ngày là như vậy. Bác sĩ lâm sàng nếu có chỉ định chụp, phải liên hệ với bác sĩ Xquang để hội chẩn, cân nhắc thật cần thiết mới chụp.
Phim thiếu nên phải cắt nhỏ ra.
Ví dụ chụp Xquang ổ bụng nếu bình thường có kích thước lớn nhất, vậy muốn tìm liềm hơi để phân biệt thủng dạ dày với viêm tuỵ cấp thì phải cắt phim để chụp dưới cơ hoành. Tương tự vậy, chụp phổi 1 bên nếu nghi viêm phổi bên nào. Cắt phim để chụp bàn chân, bàn tay, ngón chân, ngón tay...
Thời điểm ấy, bác sĩ Xương ở Bv Việt Đức có sáng kiến dùng giấy ảnh để in thay phim Xquang, nhưng rất hạn chế vì khó đánh giá nhiều tổn thương. Về sau, bác sĩ Xương mày mò công thức hoá học rồi pha chế được hợp chất chính là thành phần lớp tráng lên phim Xquang. Tất cả những phim được sử dụng, mang ra tẩy trắng, rồi nhúng vào chất hoá học bác sĩ Xương tự chế để tạo ra một phim Xquang mới, vậy mà sử dụng đi sử dụng lại được 5 - 6 lần.
Sau này thế hệ tôi, siêu âm hay CT cũng vậy, do máy móc phải giữ gìn để sử dụng lâu dài, nên chỉ định siêu âm chụp CT cực kì hạn chế. Bản thân tôi là một trong hai bác sĩ phải trực cấp cứu siêu âm và CT đầu tiên của bệnh viện. Trước đó, trực cấp cứu phải trông chờ vào bác sĩ giỏi khám lâm sàng chẩn đoán, chứ không có siêu âm và CT. Bệnh viện quy định, siêu âm cấp cứu trong tua trực tối đa 6 ca, cột II mới được đề xuất siêu âm cấp cứu rồi viết chỉ định, đưa giấy chỉ định đó cho cột I duyệt kí vào, rồi y tá mới liên hệ bác sĩ là tôi thực hiện mở cửa phòng bật máy, để thực hiện siêu âm. Trực CT thì tôi ở nhà, đêm trực có ca cần chụp thì cột I sẽ chỉ định, rồi xin duyệt trực lãnh đạo bệnh viện, sau đó điều xe cứu thương đón. Tôi thuê nhà ở trong Làng Cót, nên mỗi lần có điện thoại liên hệ cấp cứu CT, tôi lại đi bộ cả cây số ra Cầu Giấy, nếu một đêm như thế 2 ca chụp là tôi thức trắng, cái cảm giác hãi hùng cho đến tận giờ. Bệnh viện không cho phép tôi tự đi đến ngoài giờ, phải có xe đón, vì nếu đi trong đêm xảy ra chuyện như tai nạn hoặc cướp, thì sẽ vi phạm quy chế, nên từ lúc nghe điện thoại đến lúc về tới nhà là một quá trình rất dài. Để động viên hai bác sĩ chúng tôi, giám đốc kí công văn mỗi ca CT cấp cứu bồi dưỡng 1 bát phở, khoa tôi có 2 bác sĩ đọc được CT nên trực giã giò nhiều năm. Tổng số bát phở tính bằng con số hàng ngàn, nhưng tôi chưa được bát nào, vì bệnh viện không có tiền chi.
Trong điều kiện như thế đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải rất giỏi.
Ví dụ như chấn thương của Mr Đàm, thời chúng tôi bác sĩ sẽ nắn dọc chiều xương, sẽ dồn gõ, sẽ khám từng điểm bám gân, khám thần kinh mạch máu, chẩn đoán chĩnh xác có gãy xương hay không, gãy xương chày hay xương mác, xương gót hay xương sên, dân chằng hay khớp như thế nào, hầu hết được chẩn đoán rõ ràng trước khi chụp phim. Cũng như vậy, hàng loạt các bệnh lí khác, như sỏi ống mật chủ, giun chui ống mật, viêm túi mật hoại tử, viêm tuỵ cấp, thủng dạ dày, tắc ruột, viêm ruột thừa, sỏi niệu quản, xoắn buồng trứng, chửa ngoài tử cung vỡ,… vân vân và mây mây, thời chúng tôi đều chẩn đoán lâm sàng rất rõ ràng, việc nhầm lẫn không cho phép sẽ đối diện với kỉ luật nặng, điều mà bác sĩ nào cũng sợ.
Thời nay chẩn đoán phải dựa vào hình ảnh và xét nghiệm.
Tuy nhiên, ở Mỹ ngoài xét nghiệm chụp chiếu tràn lan, thì giá dịch vụ y tế cao quá, thang giá trị đã bị dựng đứng, những khoản chi phí không tưởng.
Đừng giật mình khi tôi đưa ra vài ví dụ sau.
Một phụ nữ Hàn Quốc tên là Jang Yeo-in và chồng đưa con trai đi du lịch đến San Francisco, đứa trẻ ngủ trong khách sạn bị rơi xuống đất, đứa trẻ khóc lớn quá, lễ tân khách sạn gọi xe cứu thương đến Bệnh viện Đa khoa Zuckerberg, tại đây trẻ được y tá cho uống một li sữa rồi ngủ, kết quả là cặp vợ chồng nhận được hóa đơn trị giá 18.836 USD vào ngày hôm sau, tương đương 465 triệu đồng tiền Việt.
Một thanh niên đi xe máy tự ngã, vào bệnh viện nằm bốn ngày nhưng chỉ bị chấn thương phần mềm, không có bảo hiểm, hoá đơn 125.991 đô la, chuyển sang tiền Việt là 3,1 tỉ đồng, bạn nào thắc mắc tôi sẽ đưa ảnh hoá đơn vào cmt.
Một bệnh nhân viêm ruột thừa, mổ thông thường, tổng chi phí 36.771 đô la, chuyển sang VNĐ là 907 triệu, bạn nào tò mò muốn xem hoá đơn tôi gửi ảnh.
Bạn cùng lớp với tôi sang Mỹ định cư, bị đau đầu, đi khám một ngày bác sĩ chỉ hỏi han lăng nhăng, hoá đơn 1,3 tỉ đồng bảo hiêm chỉ còn lại phải nộp hơn trăm triệu.
Có lẽ do quá đắt đỏ như vậy, nên nhiều người Mỹ đã xăm lên tay mình dòng chữ đại ý nếu bị ngất sẽ từ chối gọi xe cấp cứu, rồi xăm lên cổ từ chối đặt ống thở và ven truyền tĩnh mạch cảnh trong mọi trường hợp.
Đó là những người chết còn sướng hơn đến viện!

Thứ Tư, 17 tháng 1, 2024

Nguồn gốc, ý nghĩa thịt kho tàu

 Mỗi dịp Tết đến, trong gian bếp đầm ấm không thể thiếu nồi thịt kho tàu thơm béo, đậm đà. Xin giới thiệu nguồn gốc, ý nghĩa của thịt kho tàu, các mẹo hiệu quả để giúp nồi thịt kho tàu mềm ngon, thơm phức để thức trong những ngày Tết...

 
Nguồn gốc thịt kho tàu
 
Món thịt kho tàu hay còn gọi là thịt kho hột vịt từ lâu đã xuất hiện trong mâm cơm của các gia đình vùng Nam Bộ.
Miền Nam nắng ấm chan hoà, cây dừa mọc bao la lủng lẳng trái, vậy nên vị của nồi thịt kho trứng nhờ nước dừa mà càng thanh, đậm đà.
 
Nhắc đến cụm từ "kho tàu" nhiều người thường liên tưởng đến người Tàu - người Hoa. Tuy nhiên, món ăn này xuất xứ từ nền ẩm thực Việt hẳn hoi đấy nhé.
 
Có rất nhiều câu chuyện truyền tai về nguồn gốc món thịt kho tàu. Trong đó phổ biến nhất là dị bản dưới đây:
 
Thuở xưa, dân làng chài mỗi khi lên tàu ra biển lớn đều phải lênh đênh nhiều ngày đêm, thậm chí đến cả hàng tháng trời.
 
Vậy nên họ phải nấu một nồi thịt kho thật to để ăn trong nhiều ngày và để có sức kéo được nhiều mẻ cá lớn. Từ đó, người ta gọi món thịt này là "thịt kho tàu".
 
Còn theo giải thích của nhà văn Bình Nguyên Lộc - một nhà văn hoá tên tuổi của Nam Bộ trong thời kỳ 1945 - 1975 cho rằng, chữ "tàu" trong văn nói miền Tây có nghĩa là "mặn ngọt lờ lợ".
 
Cái sự lờ lợ vừa mặn vừa ngọt giống như vị nước con sông Cái, theo địa lý con sông mà còn có tên Cái Tàu Hạ và Cái Tàu Thượng.
 
Vậy nên ta có thể gọi món thịt kho tàu là món thịt kho lạt (nhạt). Bởi hương vị lờ lợ của món thịt mà người dân có thể ăn liên tục trong nhiều ngày Tết, nhân lúc chờ các chợ truyền thống mở trở lại.
 
Dù được hiểu theo cách nào, thì với người Việt nói chung và người Nam Bộ nói riêng, món thịt kho tàu giản dị nhưng mang một giá trị tinh thần thiêng liêng, là một mảnh ghép không thể thiếu trong mâm cơm ngày Tết.
 
 Ý nghĩa thịt kho tàu
 
Món thịt kho hột vịt chuẩn vị và ngon nhất có lẽ là ở miền Nam nhờ nguồn nguyên liệu phong phú trời ban.
 
Thịt heo thường là thịt ba chỉ (ba rọi) hoặc các phần thịt có cả nạc lẫn mỡ. Thịt được thái thành các miếng vuông to, trong khi hột vịt to tròn vành vạnh mang ý nghĩa "vuông tròn đều đặn, mọi sự bình an".
Mỗi khi đến thăm nhà ai, trên mâm cơm dễ dàng nhìn thấy món thịt kho hột vịt. Mọi người vừa dùng bữa vừa chuyện trò thân tình khiến không khí của ngày Tết trở nên hoà nhã, đầm ấm, an vui. Đấy là dấu hiệu cho một năm mới an khang, thuận lợi, đong đầy phúc lành.
 
Miếng thịt kho mềm rục có màu trắng trong của lớp mỡ và đỏ au của thịt nạc, màu nâu nhạt của lớp bì heo hầm nhừ, màu nước đường vàng ươm, sóng sánh.
 
Hột vịt luộc chín mềm, lòng đỏ béo mịn. Kèm theo đó vị ngọt thanh của nước dừa xiêm, vị mặn đậm đà của nước mắm ngon, cay the the của những lát ớt đỏ, tất cả hoà quyện tạo nên một hương vị khó quên trong khoang miệng của người thưởng thức.
 
Người dân miền Nam cũng thường đùa rằng: hương vị cuộc đời cũng giống như nồi thịt kho tàu vậy.
 
Phải đủ các vị cay (của ớt) - đắng (của nước hàng) - mặn (từ nước mắm) - ngọt (bởi đường) thì đó mới là cuộc sống.
 
Cũng như phải trải qua nhiều gian lao, vất vả thì mới có thành quả ngọt ngào.
 
Bí quyết nấu thịt kho tàu mềm ngon
Một vài mẹo nhỏ để món thịt kho tàu đậm đà, thơm nức cho ngày Tết sum vầy nhé:
 
Chọn miếng thịt có tỉ lệ nạc và mỡ cân bằng, khi kho xong thịt sẽ mềm và món ăn trông đẹp mắt hơn.
   
Để thịt thấm đều gia vị, nên ướp thịt ít nhất 30 phút nhé.
   
Đảo đến khi thịt săn lại rồi mới cho nước dừa vào ngập thịt. Nhớ canh vớt bọt thường xuyên để nước kho ngon và không bị đục nhé.
   
Khi thịt gần mềm bạn mới cho trứng vịt đã luộc, bóc vỏ vào. Như vậy trứng mới không bị nát và chai cứng.
   
Cũng có thể thay trứng vịt bằng trứng gà, trứng cút tuỳ thích nhé.
   
Để ăn món thịt kho tàu trong nhiều ngày mà vẫn ngon như mới, sau khi nấu xong và để nguội, nnên chia thành từng phần nhỏ vừa ăn và trữ trong ngăn đá, khi cần dùng lấy mỗi phần ra hâm nóng lại.

Thứ Năm, 11 tháng 1, 2024

Đừng gán ghép mê tín dị đoan cho Phật giáo!

 – Cách đây 2613 năm, Ngài Tất Đạt Đa Cồ Đàm (Siddhārtha Gautama), khi đó 35 tuổi, đã giác ngộ dưới gốc Bồ đề, đạt thành chánh quả, trở thành Đấng Thích Ca Mâu Ni (Shakyamuni – Đấng giác ngộ của tộc Thích Ca), hay còn được tôn xưng là Phật Toàn giác. Phật giáo chính thức được khai sinh từ đó. Tư tưởng nguyên thủy của Đức Phật thể hiện rõ là một học thuyết triết học với vũ trụ quan và nhân sinh quan sâu sắc chứ không phải là một tôn giáo thuần túy với đức tin vào một Đấng toàn năng có khả năng phù hộ độ trì cho con người thành Phật.

Trước tiên phải khẳng định Phật giáo là một triết thuyết vô thần. Phật giáo không có một Đấng sáng thế hay các vị thần có quyền năng siêu nhiên như các tôn giáo hữu thần. Phật (Buddh trong tiếng Pali hay Buddha trong tiếng Anh) không phải là thần linh, không có quyền phép màu nhiệm mà là tôn xưng chỉ các bậc đã giác ngộ được con đường đúng đắn dẫn đến Niết bàn (Nirvana). Niết bàn trong giáo lý nhà Phật cũng không phải là cõi Thiên Đường như trong quan điểm hữu thần mà chỉ đến trạng thái thông tuệ tuyệt đối, bình lặng tuyệt đối, vì thế mà chúng sinh có thể thoát khỏi mọi khổ đau.

Câu chuyện Thái tử Tất Đạt Đa, sau một lần ra khỏi hoàng cung rồi tận mắt chứng kiến nhân gian khổ ải, từ đó từ bỏ cuộc sống vương giả với vợ đẹp con ngoan để dấn thân đi tìm con đường giác ngộ hẳn đã quá quen thuộc với nhiều người. Do đó, hoàn toàn dễ hiểu khi điểm cốt lõi trong triết lý nhà Phật xoay xung quanh sự khổ, bao gồm nhận thức được nguyên nhân của sự khổ và con đường diệt khổ. Các quan điểm này được thể hiện trong Tứ Thánh đế (Tứ Diệu đế), gồm khổ đế, tập đế, diệt đế và đạo đế.

Đức Phật lý giải rằng khổ là bản chất của đời sống con người. Con người khổ vì sinh lão bệnh tử, khổ vì yêu mà không được ở gần nhau (ái biệt ly khổ), ghét nhau mà cứ phải gặp nhau (oán tăng hội), mong muốn mà không đạt được (cầu bất đắc). Nguồn gốc của những khổ đau trên là do sự ham muốn (ái dục), hay tham, sân, si của lòng người. Vì thế, nếu ai có thể tu tập để đạt được cảnh giới không còn mong muốn, không còn yêu ghét, nghĩa là diệt được những căn nguyên của sự khổ, là diệt được khổ, có thể thoát khỏi vòng luân hồi, đạt được trạng thái Niết bàn.

Hai điểm đáng lưu ý trong triết học Phật giáo

Thứ nhất, trái với niềm tin phổ biến hiện nay, triết lý nhà Phật đặt sự thông tuệ vào vị trí tiên quyết của con đường diệt khổ chứ không phải là sự từ bi. Sự từ bi chỉ có được khi đạt được sự thông tuệ.

Trong Bát chánh đạo (tám con đường diệt khổ), “chánh kiến” đứng đầu. “Chánh kiến” nghĩa là nhận thức được mọi chân lý về khổ, căn nguyên của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ. Như vậy, chánh kiến chính là sự thông tuệ của bậc giác ngộ. Thông tuệ để hiểu rằng tham sân si là gốc của mọi khổ đau. Diệt được tham sân si sẽ không chỉ khiến bản thân diệt được khổ ải mà còn diệt được các động cơ có thể dẫn đến các hành vi gây hại cho người khác. Từ bi hỷ xả sẽ từ đấy mà ra, nghĩa là một hệ quả tất yếu của sự thông tuệ.

Thứ hai, con đường diệt khổ được nêu trong Bát chánh đạo mang tính tự thân tự lực. Muốn đạt thành chánh quả phải tự mình thực hiện con đường này, tự mình phải cứu lấy mình, không thể trông chờ vào ai khác hay một thế lực siêu nhiên nào khác (vì làm gì có thế lực siêu nhiên nào!).

Phật từng dạy rằng “hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình, hãy tự mình nương tựa chính mình, chớ nương tựa một điều gì khác” (Kinh Tương Ưng Bộ). Nói cách khác, không giống như các tôn giáo hữu thần luôn xây dựng một Đấng tạo tác có quyền năng xoay chuyển vận mệnh của con người, Phật giáo cho rằng không ai ngoài chính bản thân con người tạo ra “số mệnh” cho mình theo triết lý nhân quả tuần hoàn: “quả” của hôm nay chính là cái “nhân” của chính ta ngày hôm qua gieo trồng, chứ không phải có một vị thần tiên nào đó tác động đến. Cho nên, chỉ có chính ta mới tự giải thoát được cho ta. Từ đó, con người cần tránh tâm lý ỷ lại, dựa dẫm vào người khác hay trông chờ vào sự màu nhiệm vô thực của thần linh.

Như vậy, triết học Phật giáo là triết học duy tâm chủ quan, vô thần và có tính biện chứng sâu sắc. Khác với niềm tin sai lạc của nhiều người, Phật giáo kêu gọi sự tự thân phấn đấu để đạt được sự giác ngộ chứ không phải cầu viện sự trợ giúp từ thánh thần.

Những biến tướng sai lầm

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của mình, Phật giáo có những biến chuyển và tách ra thành nhiều nhánh khác nhau, với các tông phái khác nhau, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện kinh tế – xã hội của từng thời kỳ. Các tông phái điển hình có thể kể đến như Phật giáo nguyên thủy, Phật giáo Đại thừa, Mật tông, Tịnh độ tông, Thiền tông.

Một trong các lý do cơ bản của sự phân nhánh này là để cứu Phật giáo không bị lụi tàn chính tại quê nhà Ấn Độ trước sự lan tràn của Hồi giáo và Ấn giáo. Một lý do khác là trong quá trình truyền bá vào các vùng lãnh thổ khác nhau, Phật giáo đã chịu sự ảnh hưởng phần nào của các tôn giáo bản địa. Sự ảnh hưởng này xuất phát từ đặc tính linh hoạt trong triết lý Phật giáo.

Nhìn chung, giáo lý nhà Phật không mang tính cực đoan, không bài xích hay chủ trương chống lại các tôn giáo, tín ngưỡng khác, lại đề cao sự thực chất, không câu nệ về hình thức nên dễ được dung hòa với các tôn giáo, tín ngưỡng khác ở một mức độ nhất định.

Tuy vậy, có thể một số phương pháp tu tập hay cách kiến giải của các tông phái hình thành sau này như phái Đại thừa hay Mật tông phần nào đó mang màu sắc nhiệm màu huyền ảo hơn so với Phật giáo nguyên thủy, nhưng đó chỉ là sự thể hiện tính linh động về cách thức truyền bá nhằm thu hút sự chú ý của chúng sinh, còn mục đích cuối cùng vẫn là hướng dẫn chúng sinh con đường diệt khổ đúng đắn. Như vậy, cách thức tu tập của các tông phái tuy có một số chỗ khác nhau nhưng vẫn giữ nguyên hạt nhân cốt yếu trong triết thuyết của Như Lai về Tứ diệu đế, về sự khổ và con đường diệt khổ.

Tuy nhiên, chính vì sự linh động trong các phương thức truyền bá đã dẫn đến “tác dụng phụ” là những cách hiểu sai lạc, xuyên tạc triết lý của Đức Thích Ca Mâu Ni. Điển hình là các hình thức mê tín dị đoan dần len lỏi vào trong tư tưởng của một số Phật tử, thậm chí cả một số chùa chiền. Kết quả là không ít những người lợi dụng sự mê tín đội lốt Phật giáo để thực hiện các hoạt động trục lợi bất chính.

Với quan điểm vô thần, Phật giáo không hề chủ trương các hình thức bói toán, cúng sao giải hạn, bùa phép trừ tà hay các hình thức mê tín dị đoan khác. Cho nên, các hoạt động thêu dệt về những thế lực siêu nhiên để quyến dụ, lừa gạt đức tin của người khác vừa là hành vi báng bổ Phật pháp lại vừa là hành vi vi phạm pháp luật.

Với yêu cầu tu tập tự thân, Phật giáo không xiển dương các hình thức cúng kiếng vật chất để mong cầu sự giải thoát. Việc cúng dường chỉ là hành vi thể hiện lòng tôn kính đến Đức Phật và chư tăng, không nên là một hình thức “hối lộ” để đạt được mục tiêu giác ngộ hay cầu mong tiền tài danh vọng. Bởi lẽ, bản thân các mong muốn tài lộc như vậy đã là sự khởi phát “vô minh”, “chấp mê bất ngộ” rồi.

Việc cúng dường hoàn toàn là sự tự ý thức, cúng dường ít nhiều phụ thuộc vào khả năng thực tế của mỗi người. Các hành vi kêu gọi dụ dỗ, thậm chí đặt ra “mức sàn” khi cúng dường của bất kỳ ai đều là hành vi xa rời giáo lý Phật giáo, xuyên tạc chủ trương của Đức Thích Ca Mâu Ni, và là con đường lầm lạc dẫn đến vô minh.

Phật giáo Việt Nam: nét văn hóa truyền thống của người Việt

Kể từ khi được truyền bá đến Việt Nam vào thế kỷ 1, Phật giáo nhanh chóng chiếm được một vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của dân tộc Việt. Ở các triều đại Đinh – Tiền Lê cho đến Lý – Trần, Phật giáo trở thành quốc giáo với tư tưởng tích cực nhập thế. Thời kỳ này, nhiều nhà sư không chỉ là các cao tăng có trí huệ cao vời mà còn là các “cố vấn” khôn ngoan cho triều đình trong hoạt động quản lý đất nước như sư Khuông Việt, sư Vạn Hạnh.

Thậm chí, giới tăng sĩ đã có những đóng góp to lớn cho công cuộc đánh đuổi giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi như Tuệ Trung Thượng Sĩ. Đặc biệt, Phật giáo Việt Nam đạt đến đỉnh cao khi phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử được sáng lập bởi Phật hoàng Trần Nhân Tông. Với đặc điểm Phật pháp gắn liền với lợi ích quốc gia dân tộc, phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử mang đậm hồn cốt, tinh thần yêu nước thương nòi của dân tộc Việt Nam mà vẫn giữ được tư tưởng căn bản của Như Lai.

Chúng ta vừa bước vào những ngày đầu tiên của năm 2024 và chuẩn bị cho dịp Tết Nguyên đán Giáp Thìn vào tháng 2 tới đây. Việc đi vãn cảnh chùa hay chiêm bái tượng Phật, thắp hương cúng dường, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa cho năm mới bình yên sung túc không còn là các nghi thức của riêng Phật tử mà dường như trở thành một nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của nhiều người Việt Nam.

Đừng để những mong cầu đầy dục vọng, những tham ái sân si làm hoen ố triết lý sâu sắc của Đức Thích Ca Mâu Ni. Riêng cảm giác ấm áp yên lành khi nhìn thấy tượng Như Lai hiền hòa thấp thoáng trong làn khói mỏng với hương trầm dìu dịu đã là một món quà vô giá của những ngày tiễn đưa năm cũ đón chào năm mới.


Thứ Hai, 1 tháng 1, 2024

Có đúng là bộ não con người chỉ sử dụng 10% công suất

 Bộ não của một người quyết định cách chúng ta trải nghiệm thế giới xung quanh. Bộ não nặng khoảng 1.3kg và chứa khoảng 100 tỷ tế bào thần kinh mang thông tin.

Trong bài viết này, chúng ta cùng tìm hiểu xem một người sử dụng bao nhiêu phần trăm bộ não. Có rất nhiều giả thuyết cho rằng chúng ta chưa dùng hết toàn bộ khả năng bộ não của mình. Thực hư về lời đồn đại này ra sao?

Chúng ta sử dụng bao nhiêu bộ não của mình?

Theo một cuộc khảo sát từ năm 2013, khoảng 65% người Mỹ tin rằng chúng ta chỉ sử dụng 10% bộ não của mình. Nhưng đây chỉ là một huyền thoại không chính xác, theo một cuộc phỏng vấn với nhà thần kinh học Barry Gordon trên tạp chí Scientific American. Ông giải thích rằng phần lớn não bộ hầu như luôn hoạt động.

Huyền thoại 10% cũng đã được bóc trần trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Frontiers in Human Neuroscience. Một kỹ thuật chụp ảnh não phổ biến, được gọi là chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI), có thể đo hoạt động trong não khi một người đang thực hiện các nhiệm vụ khác nhau.

Sử dụng phương pháp này và các phương pháp tương tự, các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng phần lớn bộ não của chúng ta đang sử dụng hầu hết thời gian, ngay cả khi một người đang thực hiện một hành động rất đơn giản.

Có đúng là bộ não con người chỉ sử dụng 10% công suất: Các nhà khoa học lên tiếng đính chính sự thật - Ảnh 1.

Nhiều bộ não thậm chí còn hoạt động khi một người đang nghỉ ngơi hoặc đang ngủ. Tỷ lệ bộ não được sử dụng khác nhau ở mỗi người. Nó cũng phụ thuộc vào những gì người đó đang làm hoặc nghĩ về.

Huyền thoại 10% bắt nguồn từ đâu?

Trong một bài báo đăng trên tạp chí Science năm 1907, nhà tâm lý học và tác giả William James cho rằng con người chỉ sử dụng một phần nguồn lực tinh thần của mình. Tuy nhiên, ông không nói rõ tỷ lệ phần trăm.

Con số này được nhắc đến trong cuốn sách năm 1936 của Dale Carnegie. Các nhà khoa học cho rằng tế bào thần kinh chiếm khoảng 10% tế bào não. Điều này cũng có thể là một nguồn gốc của giả thuyết 10% này.

Thêm vào đó, huyền thoại này được xuất hiện nhiều trong các bài báo, chương trình truyền hình và phim ảnh, điều này giúp giải thích tại sao nó lại được nhiều người tin tưởng như vậy.

Cải thiện chức năng não

Giống như bất kỳ cơ quan nào khác, não bị ảnh hưởng bởi lối sống, chế độ ăn uống và số lượng họ tập thể dục. Để cải thiện sức khỏe và chức năng của não, một người có thể làm những điều sau đây.

Có đúng là bộ não con người chỉ sử dụng 10% công suất: Các nhà khoa học lên tiếng đính chính sự thật - Ảnh 2.

Ăn một chế độ ăn uống cân bằng

Ăn uống đầy đủ cải thiện sức khỏe tổng thể. Nó cũng làm giảm nguy cơ phát triển các vấn đề có thể dẫn đến chứng sa sút trí tuệ, bao gồm:

- Bệnh tim mạch

- Béo phì ở tuổi trung niên

- Bệnh tiểu đường loại 2

Các loại thực phẩm giúp tăng cường sức khỏe não bộ:

- Trái cây và rau có vỏ sẫm màu: Một số loại rất giàu vitamin E, chẳng hạn như rau bina, bông cải xanh và quả việt quất. Những loại rau củ khác cũng giàu beta carotene, điểm hình là ớt đỏ và khoai lang. Vitamin E và beta carotene thúc đẩy sức khỏe não bộ.

- Cá giàu chất béo: Những loại chẳng hạn như cá hồi, cá thu và cá ngừ, rất giàu axit béo omega-3, có thể hỗ trợ chức năng nhận thức.

- Quả óc chó và quả hồ đào: Chúng rất giàu chất chống oxy hóa, giúp tăng cường sức khỏe não bộ..

Tập thể dục đều đặn

Tập thể dục thường xuyên cũng làm giảm nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe có thể dẫn đến chứng sa sút trí tuệ. Các hoạt động tim mạch như đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày, có thể đủ để giảm nguy cơ suy giảm chức năng não.

Ngoài ra các chuyên gia cũng khuyến khích đi xe đạp, chạy bộ hoặc bơi lội...

Rèn luyện trí óc

Những người càng sử dụng nhiều bộ não, thì các chức năng của nó càng trở nên tốt hơn. Đó là lý do các bài tập rèn luyện trí não là một cách tốt để duy trì sức khỏe tổng thể của não bộ.

Một nghiên cứu gần đây được thực hiện trong hơn 10 năm cho thấy những người sử dụng các bài tập rèn luyện trí não sẽ giảm được 29% nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ . Việc rèn luyện trí óc đã được chứng minh có tác dụng tăng tốc độ và khả năng xử lý thông tin phức tạp của não.